Bỏ qua đến nội dung

Bãi biển Hải Tiến - Vẻ đẹp nguyên sơ nơi dải bờ cát dài xứ Thanh

Nằm ở phía Đông huyện Hoằng Hóa thuộc tỉnh Thanh Hóa, bãi biển Hải Tiến sở hữu đường bờ biển tự nhiên vươn dài giữa hai cửa biển Lạch Trường và Lạch Sung. Không gian sinh thái nơi đây kết tinh hài hòa giữa thảm cát bồi mịn màng, dãy núi Linh Trường hùng vĩ cùng mạch nguồn di sản văn hóa làng chài lâu đời.

NSSC Thanh HóaĐăng: Cập nhật lần cuối: 17 phút đọc

Toàn cảnh bãi biển Hải Tiến với bờ cát dài và rừng phi lao xanh tại huyện Hoằng Hóa Thanh Hóa

Men theo những triền phù sa cổ nơi dòng sông Mã và sông Cung vươn mình ra vịnh Bắc Bộ, bãi biển Hải Tiến mở ra một bức tranh thiên nhiên khoáng đạt mang đậm hơi thở đại dương vùng Bắc Trung Bộ. Dải bờ biển thuộc bốn xã Hoằng Trường, Hoằng Hải, Hoằng Tiến và Hoằng Thanh của huyện Hoằng Hóa trải rộng êm đềm dưới bóng phi lao xanh mát, lưu giữ trọn vẹn nhịp sống ngư nghiệp truyền thống của miền đất cổ xứ Thanh.

Vị thế địa lý và địa hình tự nhiên của bãi biển Hải Tiến

Trong cấu trúc địa hình vùng đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa, dải bờ biển phía Đông huyện Hoằng Hóa giữ vai trò như một cánh cung chắn sóng tự nhiên che chở cho các làng mạc trù phú nằm sâu trong nội đồng. Sự tương tác bền bỉ giữa dòng chảy lục địa và chế độ hải lưu vịnh Bắc Bộ qua hàng thiên niên kỷ đã kiến tạo nên một vùng cảnh quan ven bờ có độ mở rộng lớn, kết nối liền mạch các không gian sinh thái cửa sông, đồi núi thấp và thềm cát biển nông.

Dải bờ cát thoải dài giữa hai cửa lạch lớn

Về mặt tọa độ tự nhiên, không gian của bãi biển Hải Tiến trải dài liên tục khoảng 12 km theo trục Bắc - Nam, kéo từ khu vực chân núi Linh Trường thuộc xã Hoằng Trường xuống tới vùng tiếp giáp các xã ven biển phía Nam của huyện Hoằng Hóa. Phía Bắc của dải bờ biển này được giới hạn bởi cửa biển Lạch Trường, nơi dòng sông Cung (một chi lưu quan trọng tách ra từ hạ lưu sông Mã) đổ ra biển Đông và tạo thành ranh giới tự nhiên ngăn cách giữa huyện Hoằng Hóa với huyện Hậu Lộc. Phía Nam của dải bờ cát kéo dài hướng về vùng cửa biển Lạch Sung và cửa Lạch Hới, tạo nên một thế đất bồi tụ tam giác châu mở rộng trực diện ra biển lớn.

Khác với những vùng vịnh khúc khuỷu hay bờ biển có thềm đá ngầm phức tạp, đường bờ biển tại đây mang hình thái một dải vòng cung rất nhẹ với tầm nhìn thông thoáng suốt hàng chục cây số. Từ trung tâm hành chính tỉnh Thanh Hóa di chuyển về hướng Đông Bắc khoảng 20 km qua trục cầu Nguyệt Viên bắc ngang sông Mã, địa hình hạ thấp dần từ vùng đồng bằng phù sa cổ xuống đới duyên hải phẳng lặng. Nhờ nằm giữa hai hệ thống cửa sông lớn, vùng ven bờ Hoằng Hóa thừa hưởng nguồn vật chất bồi lắng dồi dào, tạo nên hành lang sinh thái tự nhiên liên hoàn qua bốn xã Hoằng Trường, Hoằng Hải, Hoằng Tiến và Hoằng Thanh.

Thế đất tựa núi Linh Trường hướng vịnh Bắc Bộ

Điểm nhấn địa mạo quan trọng bậc nhất định hình nên diện mạo phía Bắc của dải bờ biển này chính là dãy núi Linh Trường vươn mình ra sát mép sóng tại địa phận xã Hoằng Trường. Dãy núi này có chiều dài tự nhiên khoảng hơn 6 km, bao gồm nhiều đỉnh đồi thấp nối tiếp nhau theo hướng Tây Bắc - Đông Nam rồi đột ngột hạ thấp độ cao khi tiếp xúc với vùng cửa lạch và mặt biển. Trong lịch sử địa lý cổ truyền của xứ Thanh, dãy Linh Trường cùng với hệ thống núi đá vùng cửa lạch từng được xem là bức bình phong thiên nhiên hiểm yếu trấn giữ mặt biển phía Đông Bắc.

Ở điểm tận cùng nơi dãy núi vươn ra biển lớn, địa hình tạo thành mũi hòn Bò Hoằng Trường nhô hẳn ra ngoài khơi như một cánh tay đá vững chãi ôm lấy lòng biển. Sự hiện diện của khối núi đá và mũi đất nhô cao ở đầu phía Bắc đóng vai trò như một đê chắn sóng tự nhiên khổng lồ, làm suy giảm đáng kể cường độ của các luồng gió mùa Đông Bắc và các dòng hải lưu chảy xiết từ phía Bắc vịnh Bắc Bộ tràn xuống. Chính thế đất tựa lưng vào dãy Linh Trường và hướng mặt ra vùng biển rộng đã tạo cho toàn bộ dải bờ biển phía Nam chân núi một vùng vịnh nửa kín gió, nơi mặt nước giữ được nhịp điệu hài hòa qua các mùa trong năm.

| Tiêu chí địa lý tự nhiên | Đặc điểm ghi nhận tại bãi biển Hải Tiến | Giá trị đối với cảnh quan và sinh thái vùng biển |

| --- | --- | --- |

| Vị trí hành chính | Thuộc địa bàn 4 xã Hoằng Trường, Hoằng Hải, Hoằng Tiến, Hoằng Thanh (huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa) | Tạo thành dải không gian văn hóa biển thống nhất ở phía Đông Bắc xứ Thanh |

| Chiều dài đường bờ biển | Kéo dài liên tục khoảng 12 km theo hướng Bắc - Nam | Là một trong những đường bờ biển tự nhiên liền mạch dài nhất tại Thanh Hóa |

| Hệ thống cửa biển bao bọc | Phía Bắc giáp cửa biển Lạch Trường, phía Nam hướng về cửa biển Lạch Sung và Lạch Hới | Bồi đắp phù sa mịn và cung cấp nguồn dinh dưỡng dồi dào cho thủy sinh ven bờ |

| Địa hình điểm tựa phía Bắc | Dãy núi Linh Trường và mũi hòn Bò Hoằng Trường vươn ra sát mép nước | Chắn gió mùa Đông Bắc, điều hòa dòng chảy và tạo điểm nhấn cảnh quan sơn thủy |

| Độ dốc thềm lục địa ven bờ | Bãi triều rộng phẳng, độ dốc thoai thoải từ 1 đến 3 độ vươn xa hàng trăm mét | An toàn về mặt thủy văn, không xuất hiện vực sâu đột ngột hay đá ngầm sắc nhọn |

| Thảm thực vật phòng hộ | Dải rừng phi lao chắn cát chạy dọc theo suốt chiều dài bờ biển | Giữ cát bay, chống xâm thực mặn và tạo vi khí hậu mát mẻ quanh năm |

Đặc điểm khí hậu, thủy văn và sinh thái bãi biển Hải Tiến

Không chỉ sở hữu vị thế địa lý hài hòa giữa núi và sông, dải duyên hải Hoằng Hóa còn mang những đặc trưng riêng biệt về mặt trầm tích học, chế độ thủy triều và hệ sinh thái ven bờ. Sự giao thoa giữa dòng nước ngọt mang nặng phù sa từ hệ thống sông Mã - sông Cung với khối nước mặn của vịnh Bắc Bộ đã tạo nên một môi trường tự nhiên giàu sức sống, phản ánh rõ nét quy luật vận động của thiên nhiên vùng biển nhiệt đới gió mùa.

Cấu tạo nền cát bồi pha phù sa cửa sông

Một trong những nét đặc sắc dễ nhận thấy nhất khi khảo sát địa chất bề mặt tại bãi biển Hải Tiến là cấu tạo nền cát mịn có sự pha trộn hài hòa giữa cát thạch anh biển và lớp trầm tích phù sa mịn từ hai cửa lạch bồi đắp. Hàng năm, dòng chảy qua cửa biển Lạch Trường ở phía Bắc và vùng cửa biển Lạch Sung ở phía Nam mang theo một lượng lớn bùn cát lục địa đổ ra biển; dưới tác động sàng lọc liên tục của sóng vỗ và dòng triều ven bờ, các hạt bùn nhẹ được cuốn ra vùng nước sâu ngoài khơi, để lại trên bãi triều lớp cát hạt nhỏ có độ kết dính cao và bề mặt cực kỳ bằng phẳng.

Chính nhờ cơ chế bồi tụ kép này mà nền bãi biển tại Hoằng Hóa không bị lún sâu khi bước chân lên mà có độ nén tự nhiên rất vững chắc. Khi thủy triều rút xuống vào những buổi bình minh hay chiều muộn, dải bãi triều lộ ra rộng hàng trăm mét với mặt cát phẳng lì như mặt gương, phản chiếu ánh sáng bầu trời và giữ lại một lớp màng nước mỏng giàu khoáng chất. Chế độ thủy văn tại đây mang đặc trưng của nhật triều đều vịnh Bắc Bộ với biên độ dao động từ 1,8 mét đến 3,2 mét, nền nhiệt độ nước biển mùa hạ ấm áp cùng những dải sóng bạc đầu êm dịu nối tiếp nhau vỗ nhẹ vào bờ.

Rừng phi lao phòng hộ và hệ sinh thái ven bờ

Song hành cùng dải cát thoải dài 12 km là bức tường xanh bất tận của hệ thống rừng phi lao chắn cát được cư dân địa phương dày công gây dựng và bảo vệ qua nhiều thế hệ. Cây phi lao với bộ rễ cọc cắm sâu vào tầng cát ẩm và tán lá kim dẻo dai đã trở thành biểu tượng sinh thái kiên cường của vùng ven biển Hoằng Hóa. Dải rừng phòng hộ này chạy dọc theo mép trên của bãi triều, tạo thành một vành đai sinh học tự nhiên ngăn chặn hiệu quả hiện tượng cát bay, cát nhảy lấn vào đồng ruộng mỗi khi gió mùa Đông Bắc hay bão nhiệt đới tràn về.

Dưới tán rừng phi lao rì rào trong gió biển, thảm thực vật bản địa ưa cát như muống biển hoa tím, dứa dại ven bờ và cỏ lông chông phát triển phong phú, giữ ẩm cho đất cát và tạo nơi cư trú cho nhiều loài chim biển quanh chân núi Linh Trường. Ở đới gian triều và vùng nước nông ven bờ, nguồn dinh dưỡng từ hai cửa sông nuôi dưỡng hệ sinh vật đáy và thủy sản đa dạng gồm ngao dầu, vắt biển, móng tay, còng gió, cá trích, cá lầm, cá đục, cá khoai, tôm bộp và ghẹ xanh, tạo nên chuỗi sinh thái cửa sông - ven biển cân bằng và trù phú.

Khung cảnh bờ cát thoải dài và những con thuyền mộc của ngư dân trên bãi biển Hải Tiến
Khung cảnh bờ cát thoải dài và những con thuyền mộc của ngư dân trên bãi biển Hải Tiến

Hình 1 - Không gian bờ cát tự nhiên phẳng mịn gắn liền với nhịp sống thuyền bè truyền thống tại vùng ven biển Hoằng Hóa.

Cấu trúc không gian cảnh quan và di tích bãi biển Hải Tiến

Không dừng lại ở vẻ đẹp tự nhiên của cát trắng và rừng phi lao, vùng duyên hải Hoằng Hóa còn là nơi giao hội giữa cảnh quan thiên nhiên kỳ thú với mật độ di tích lịch sử, kiến trúc tâm linh dày đặc. Mỗi mũi đá, cửa lạch hay ngôi đền cổ nằm dọc theo đường bờ biển đều hàm chứa những câu chuyện lịch sử sâu sắc, phản ánh quá trình khai phá vùng đất ven biển và truyền thống dựng nước, giữ nước của cha ông.

Quần thể thắng cảnh mũi Hòn Bò và vùng cửa biển

Điểm khởi đầu đầy ấn tượng trong cấu trúc cảnh quan của bãi biển Hải Tiến nằm ở khu vực phía Bắc thuộc xã Hoằng Trường, nơi mũi hòn Bò Hoằng Trường vươn dài ra nơi giao hòa giữa dòng sông Cung và biển cả. Nhìn từ xa, thế núi Linh Trường chạy dài ra tới mép sóng uốn lượn uyển chuyển, các khối đá trầm tích biến chất xếp chồng lên nhau qua hàng triệu năm chịu sự bào mòn của sóng gió đã tạo nên những ghềnh đá tự nhiên mang hình dáng độc đáo. Đứng từ khu vực mũi Hòn Bò phóng tầm mắt về phía Bắc là toàn cảnh cửa biển Lạch Trường mênh mông sóng nước, nơi tàu thuyền đánh cá nối đuôi nhau ra khơi vào lộng theo nhịp thủy triều.

Không gian vùng cửa biển Lạch Trường và chân núi Linh Trường còn là một địa chỉ đỏ trong lịch sử bảo vệ Tổ quốc của nhân dân xứ Thanh với công trình Tượng đài Lão dân quân Hoằng Trường ghi dấu chiến công hào hùng bảo vệ vùng trời, vùng biển quê hương. Xuôi về phía Nam dọc theo cung đường ven biển qua các xã Hoằng Hải, Hoằng Tiến và Hoằng Thanh, địa hình ghềnh đá nhường chỗ hoàn toàn cho dải bãi tắm tự nhiên rộng mở, nối liền mạch từ vùng trung tâm bãi biển kéo dài tới tận vùng cửa biển Lạch Sung ở phía Nam.

Mạch nguồn tâm linh tại đền cổ và chùa trăm năm

Ẩn mình ngay phía sau dải rừng phi lao ven biển là hệ thống di tích lịch sử văn hóa có niên đại hàng trăm năm, minh chứng cho bề dày văn hiến của vùng đất cổ Cổ Đằng - Hoằng Hóa. Nổi bật hàng đầu tại thôn Tiền Thôn, xã Hoằng Tiến là di tích đền thờ Tô Hiến Thành — ngôi đền cổ uy nghiêm thờ phụng bậc danh thần kiệt xuất Tô Hiến Thành dưới vương triều nhà Lý. Trong lịch sử dân tộc, Thái úy Tô Hiến Thành không chỉ là trụ cột triều chính nổi tiếng về lòng trung nghĩa, liêm chính mà còn có công lao to lớn trong việc chiêu dân lập ấp, củng cố phòng tuyến ven biển và mở mang vùng đất xứ Thanh.

Cách khu vực trung tâm bờ biển khoảng hơn một cây số về phía Tây tại xã Hoằng Thanh là ngôi cổ tự chùa Hồi Long được khởi dựng từ thời kỳ nhà Lý, gắn liền với kỷ nguyên hưng thịnh của Phật giáo Đại Việt sau khi vua Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long. Trải qua gần một thiên niên kỷ tồn tại, chùa Hồi Long vẫn lưu giữ được những hiện vật đá cổ quý giá từ thời Lý - Trần như thành bậc đá chạm hình rồng, chân tảng đá hoa sen và hệ thống kiến trúc gỗ truyền thống mang đậm dấu ấn tài hoa của những nghệ nhân làng mộc Đạt Tài cùng truyền thống khoa bảng của quê hương Bảng nhãn Lương Đắc Bằng trên đất Hoằng Hóa.

Đời sống văn hóa làng chài bản địa quanh bãi biển Hải Tiến

Linh hồn thực sự tạo nên sức quyến rũ bền lâu cho dải bờ biển dài 12 km của huyện Hoằng Hóa chính là đời sống văn hóa làng chài Hoằng Hóa vẫn đang hiện hữu sống động trong từng nếp nhà, bến bãi mỗi ngày. Suốt nhiều thế kỷ chung sống cùng sóng gió đại dương, cư dân các xã ven biển đã hun đúc nên những tri thức dân gian về đi biển, những nghề thủ công truyền thống đặc sắc cùng hệ thống lễ nghi tín ngưỡng mang đậm bản sắc văn hóa biển Việt Nam.

Nhịp sống ngư nghiệp và nghề chế biến hải sản

Khi ánh bình minh vừa ló rạng trên mặt vịnh Bắc Bộ, toàn bộ dải bờ cát dọc bãi biển Hải Tiến lại bừng thức trong nhịp điệu lao động khẩn trương của những làng chài ven biển. Vùng bãi ngang tại Hoằng Hải, Hoằng Tiến và Hoằng Thanh vẫn duy trì phương thức đánh bắt gần bờ truyền thống bằng thuyền mộc và bè mảng tre ghép. Ngay trên nền cát ướt sương đêm, những phiên chợ cá sớm tự nhiên hình thành ngay tại bến bãi khi các đoàn bè mảng vượt sóng trở về, mang theo những mẻ lưới đầy ắp cá trích, cá khoai, mực ống, tôm rảo và ghẹ xanh tươi rói vừa đánh bắt từ vùng biển cửa lạch.

Gắn liền với nguồn lợi thủy sản dồi dào của vùng biển giao thoa giữa Lạch Trường và Lạch Sung là nghề chế biến hải sản truyền thống đã tồn tại hàng trăm năm. Nổi tiếng bậc nhất ở vùng đất phía Nam dải bờ biển này là thương hiệu nước mắm Khúc Phụ thuộc xã Hoằng Phụ — nơi những nghệ nhân làng biển tuyển chọn nguồn cá cơm, cá nục tươi ngon trộn cùng muối hạt tinh khiết đem ủ chượp suốt từ 12 đến 24 tháng để chắt lọc ra từng giọt nước mắm màu cánh gián thơm nồng. Bên cạnh đó, đời sống ngư dân còn gắn kết mật thiết với kỹ nghệ đan ngư cụ từ làng nghề mây tre đan Hoằng Thịnh và thức quà tiến vua mắm tép Hà Yên trứ danh xứ Thanh.

Tín ngưỡng cư dân vùng biển và giá trị di sản

Trong tâm thức của những người dân quanh năm gắn bó cùng biển cả dọc theo bãi biển Hải Tiến, đại dương vừa là người mẹ hiền hào phóng ban tặng nguồn sống, vừa ẩn chứa những thử thách của thiên nhiên. Bởi vậy, đời sống tinh thần của cộng đồng ngư dân nơi đây được nâng đỡ bởi hệ thống tín ngưỡng dân gian vùng biển sâu sắc, tiêu biểu là tục thờ Cá Ông, thờ Tứ Vị Thánh Nương nơi cửa biển Lạch Trường và thờ Thành hoàng làng tại đền thờ Tô Hiến Thành.

Hàng năm, vào dịp đầu xuân và đầu mùa biển mới, cư dân các vạn chài vùng cửa lạch Lạch Trường và dọc bờ biển Đông Bắc xứ Thanh lại thành kính thực hành các nghi thức cầu ngư truyền thống, có sự giao thoa mật thiết với không gian di sản của lễ hội Cầu Ngư Diêm Phố bên bờ Bắc cửa Lạch Trường. Các nghi lễ rước kiệu, tế thần biển và hát chèo cạn truyền thống được tái hiện trang trọng, gửi gắm ước vọng về một năm trời yên biển lặng. Các giá trị cốt lõi của danh thắng này được đúc kết qua những khía cạnh tiêu biểu sau.

  • Không gian sinh thái biển nguyên sơ dài 12 km: Sở hữu đường bờ biển liền mạch, bãi cát pha phù sa phẳng mịn, độ dốc thoải an toàn và vành đai rừng phi lao chắn cát xanh ngát trải dài qua bốn xã ven biển của huyện Hoằng Hóa.
  • Địa hình hội tụ đủ núi, sông và biển cả: Nằm giữa hai cửa lạch lớn là cửa biển Lạch Trường và cửa biển Lạch Sung, có dãy núi Linh Trường cùng mũi hòn Bò Hoằng Trường che chắn phía Bắc tạo nên cảnh quan sơn thủy hữu tình.
  • Chiều sâu di sản lịch sử và văn hiến ngàn năm: Kết nối trực tiếp với mạng lưới di tích quốc gia như đền thờ Tô Hiến Thành, ngôi cổ tự thời Lý chùa Hồi Long, truyền thống khoa bảng của quê hương Hoằng Hóa và các di tích lịch sử cách mạng.
  • Bản sắc văn hóa làng chài sống động: Bảo tồn nguyên vẹn nhịp sống đánh bắt bằng bè mảng truyền thống, chợ cá sớm trên bãi biển, nghề ủ chượp nước mắm cổ truyền và các nghi lễ tín ngưỡng cầu ngư đặc trưng của ngư dân vùng vịnh Bắc Bộ.

Hội tụ đầy đủ vẻ đẹp khoáng đạt của đường bờ biển dài 12 km, sắc xanh bất tận của rừng phi lao chắn sóng cùng chiều sâu văn hiến của vùng đất cổ Hoằng Hóa, bãi biển Hải Tiến xứng đáng là một trong những danh thắng tự nhiên và không gian văn hóa biển tiêu biểu bậc nhất của miền Trung Việt Nam. Trên hành trình gìn giữ và lan tỏa những giá trị di sản bản địa của xứ Thanh, chuyên trang Thanh Hóa NSSC tiếp tục cập nhật hệ thống tư liệu bách khoa chuẩn xác nhằm tôn vinh trọn vẹn vẻ đẹp thiên nhiên, lịch sử và con người trên mảnh đất địa linh nhân kiệt.

Chia sẻ:
TC

NSSC Thanh Hóa

thanhhoa.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Thanh Hóa.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Thanh Hóa.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất