Bỏ qua đến nội dung

Lễ hội Lam Kinh - Hào khí Lam Sơn nơi đất tổ nhà Hậu Lê

Diễn ra vào trung tuần tháng Tám âm lịch hằng năm tại quần thể Tây Kinh cổ kính, lễ hội Lam Kinh là dịp quốc lễ thiêng liêng tôn vinh công đức Bình Định Vương Lê Lợi và cuộc khởi nghĩa Lam Sơn giữ nước.

NSSC Thanh HóaĐăng: Cập nhật lần cuối: 12 phút đọc

Không gian trình diễn sử thi hào khí Lam Sơn trên sân Rồng tại lễ hội Lam Kinh Thanh Hóa

Lễ hội Lam Kinh là đại lễ văn hóa lịch sử cấp quốc gia diễn ra thường niên từ ngày 21 đến ngày 23 tháng 8 âm lịch tại thị trấn Lam Sơn, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa nhằm tưởng niệm anh hùng dân tộc Lê Lợi cùng các bậc tiền nhân nhà Hậu Lê. Trên nền không gian uy nghiêm của vùng đất phát tích vương triều, kỳ đại lễ mùa thu kết tinh hào khí đại thắng quân Minh, tái hiện nghi thức tế lễ cung đình kết hợp diễn xướng dân gian đặc sắc xứ Thanh.

Cội nguồn lịch sử hào hùng của lễ hội Lam Kinh

Mỗi độ thu về trên vùng đất trung du hữu ngạn sông Chu, tiếng trống đồng và nhịp chiêng cổ lại ngân vang mở màn cho kỳ đại lễ tưởng niệm bậc minh quân sáng lập triều Hậu Lê. Không gian lễ hội gắn liền với mạch nguồn dựng nước, giữ nước và khát vọng thái bình của dân tộc Việt Nam ở thế kỷ XV.

Hào khí Lam Sơn và công đức vua Lê Thái Tổ

Khởi nguồn của lễ hội Lam Kinh bắt rễ trực tiếp từ cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Bình Định Vương Lê Lợi phất cờ tụ nghĩa vào đầu thế kỷ XV. Mùa xuân năm Bính Thân (1416), tại rừng núi Lam Sơn hiểm trở, người anh hùng đất Thanh Hóa cùng mười tám vị hào kiệt tâm huyết đã tổ chức hội thề Lũng Nhai năm 1416, nguyện đồng cam cộng khổ đánh đuổi thế lực đô hộ phương Bắc để giành lại quyền tự chủ cho non sông. Trải qua mười năm kháng chiến kiên cường từ núi Chí Linh đến chiến thắng Chi Lăng - Xương Giang năm 1427, nghĩa quân Lam Sơn đã khép lại hai thập kỷ binh lửa, mở ra nền thái bình vạn thuở với tư tưởng lấy đại nghĩa thắng hung tàn và lấy chí nhân thay cường bạo.

Mùa xuân năm Mậu Thân (1428), Lê Lợi đăng quang hoàng đế tại Đông Kinh, tức Hoàng thành Thăng Long, lấy niên hiệu Thuận Thiên, mở đầu vương triều Hậu Lê hưng thịnh. Sau khi băng hà vào ngày 22 tháng 8 năm Quý Sửu (1433), thi hài vua Lê Thái Tổ được rước về an táng tại Vĩnh Lăng trên quê hương Lam Sơn. Ngay trước lăng mộ nhà vua, tấm bia Vĩnh Lăng Lam Kinh do Nguyễn Trãi soạn văn bia đã khắc ghi trọn vẹn cuộc đời và đức độ khoan nhân của vị hoàng đế khai quốc. Từ năm 1433, triều đình quy định lấy ngày 21 tháng 8 âm lịch (ngày giỗ Trung Túc Vương Lê Lai xả thân cứu chúa) và ngày 22 tháng 8 âm lịch (ngày giỗ đức Thái Tổ) làm quốc lễ, khởi sinh câu ca dao "Hai mươi mốt Lê Lai, hai mươi hai Lê Lợi" lưu truyền muôn đời.

Quá trình hình thành quốc lễ tại Tây Kinh xưa

Dưới triều đại các vị vua kế vị, đặc biệt là thời kỳ trị vì của vua Lê Thánh Tông, vùng đất Lam Sơn được kiến thiết thành Tây Kinh Lam Kinh — kinh đô thứ hai của quốc gia Đại Việt song hành cùng Đông Kinh Thăng Long. Quần thể khu di tích lịch sử Lam Kinh được quy hoạch theo địa thế phong thủy "tọa sơn hướng thủy", lưng tựa núi Dầu, mặt nhìn ra sông Ngọc uốn lượn qua cầu Bạch, bao bọc bởi rừng lim cổ thụ cùng hệ thống Chính điện, Thái miếu và khu sơn lăng.

Trong suốt thời Lê sơ và Lê trung hưng, nghi thức bái yết sơn lăng tại Tây Kinh được cử hành theo điển chế quốc gia nghiêm cẩn. Các bậc đế vương khi về thăm đất tổ đều ngự thuyền rồng ngược dòng sông Mã, sông Chu, tiến qua Ngọ Môn vào sân Rồng Chính điện để dâng hương và đọc chúc văn cáo yết tổ tiên. Năm 2018, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức ghi danh lễ hội Lam Kinh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định tầm vóc trường tồn của một đại lễ lịch sử tiêu biểu bậc nhất Bắc Trung Bộ.

Hạng mục di sản lễ hộiThông tin định danh và quy ước cổ truyềnÝ nghĩa văn hóa - lịch sử trọng tâm
Thời gian tổ chứcTừ ngày 21 đến ngày 23 tháng 8 âm lịch hằng năm (chính hội ngày 22/8 âm lịch)Tưởng niệm ngày mất của Trung Túc Vương Lê Lai (21/8) và Vua Lê Thái Tổ (22/8)
Không gian trung tâmKhu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh, thị trấn Lam Sơn, huyện Thọ Xuân, Thanh HóaKinh đô thứ hai (Tây Kinh) nơi phát tích cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và an táng các vua Lê
Nghi thức rước kiệu cổRước kiệu Vua Lê Thái Tổ và kiệu Trung Túc Vương Lê Lai từ đền thờ về sân RồngBiểu trưng cho sự hội tụ anh linh tiền nhân và tình nghĩa sống thác có nhau của nghĩa quân
Nghi lễ tế chính điệnTế lễ theo nghi thức cung đình truyền thống, dâng hương, dâng sản vật và đọc chúc vănCáo yết công đức khai quốc, cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt
Diễn xướng dân gianTrò Xuân Phả (Ngũ quốc lân bang đồ cống tiến), múa rồng, cồng chiêng Mường và võ thuậtPhản ánh hào khí chiến thắng, tinh thần hòa hiếu bang giao và bản sắc đa sắc tộc xứ Thanh
Danh hiệu di sảnDi sản văn hóa phi vật thể quốc gia (công nhận năm 2018)Bảo chứng giá trị lịch sử, giáo dục truyền thống yêu nước và đạo lý uống nước nhớ nguồn

Không gian di sản và thời gian mở lễ hội Lam Kinh

Không gian tổ chức lễ hội Lam Kinh trải rộng trên trục kiến trúc linh thiêng nối liền các đền miếu cổ kính với khu vực trung tâm sơn lăng. Sự giao hòa giữa rừng cây nguyên sinh xanh thẫm, dòng sông Ngọc trong vắt và kiến trúc gỗ lim bề thế tạo nên bầu không khí trang nghiêm hiếm có.

Lịch trình ba ngày đại lễ tháng Tám âm lịch

Chu kỳ diễn ra lễ hội được ấn định chặt chẽ trong ba ngày mùa thu tháng Tám âm lịch, gắn liền với những sự kiện lịch sử của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Trước ngày khai hội, tại các làng xã quanh vùng đất tổ như Xuân Lam, Kiên Thọ, nhân dân cùng các bô lão thực hiện nghi thức bao sái đồ thờ và chuẩn bị lễ vật truyền thống.

  • Ngày 21 tháng 8 âm lịch (Tưởng niệm Trung Túc Vương Lê Lai): Nghi lễ dâng hương và tế giỗ Trung Túc Vương Lê Lai được cử hành trọng thể tại đền thờ Lê Lai thuộc thôn Dựng Tú, xã Kiên Thọ, thể hiện đạo nghĩa tri ân vị tướng quân xả thân cứu chúa.
  • Ngày 22 tháng 8 âm lịch (Chính hội giỗ Vua Lê Thái Tổ): Tâm điểm của kỳ đại lễ tại sân Rồng Chính điện với đoàn rước kiệu Vua Lê Thái Tổ cùng kiệu Trung Túc Vương Lê Lai hội tụ về trước Ngọ Môn, nối tiếp bằng nghi thức đánh trống đồng khai hội, tế lễ cổ truyền, đọc chúc văn và diễn xướng sử thi.
  • Ngày 23 tháng 8 âm lịch (Tế tạ và hội làng truyền thống): Các bản làng và dòng họ họ Lê trên cả nước tiếp tục dâng hương tại chín tòa Thái miếu, bái yết khu Vĩnh Lăng và giao lưu văn hóa dân gian trước khi làm lễ rước hoàn cung.

Trục không gian linh thiêng từ đền thờ đến sân Rồng

Toàn bộ hoạt động nghi lễ của lễ hội Lam Kinh vận hành theo trục không gian thiêng liêng mang tính biểu tượng cao. Điểm khởi phát của các đoàn rước bắt đầu từ đền thờ Vua Lê Thái Tổ tại làng cổ Xuân Lam và đền thờ Trung Túc Vương Lê Lai tại làng Dựng Tú, tiến dọc theo con đường rợp bóng cây cổ thụ hướng về khu trung tâm Tây Kinh. Khi đoàn rước bước qua hồ Như Áng và tiến lên chiếc cầu Bạch (Tiên Loan Kiều) bắc ngang dòng sông Ngọc uốn khúc hình cánh cung, khung cảnh uy nghiêm của kinh thành cổ hiện ra giữa rừng lim xanh ngắt.

Đi qua giếng cổ trong vắt và bước qua cửa Ngọ Môn ba gian bề thế, dòng người hành hương hội tụ tại sân Rồng Chính điện rộng lớn lát gạch Bát Tràng đỏ thẫm.

Hệ thống nghi thức cổ truyền trong lễ hội Lam Kinh

Sức sống trường tồn của lễ hội Lam Kinh được hun đúc từ sự kết hợp nhuần nhị giữa phần lễ mang phong cách điển chế cung đình trang trọng và phần hội đậm đà bản sắc văn hóa dân gian xứ Thanh.

Đoàn rước kiệu Vua Lê Thái Tổ trang nghiêm tiến vào khuôn viên di tích lễ hội Lam Kinh
Đoàn rước kiệu Vua Lê Thái Tổ trang nghiêm tiến vào khuôn viên di tích lễ hội Lam Kinh

Nghi lễ rước kiệu và tế chúc văn tại sân Rồng

Nghi thức mở đầu gây xúc động mạnh mẽ nhất trong ngày chính hội 22 tháng 8 âm lịch là lễ rước kiệu Vua Lê Thái Tổ và kiệu Trung Túc Vương Lê Lai tiến vào khu trung tâm di tích. Đoàn rước quy tụ hàng trăm thanh niên trai tráng khỏe mạnh từ các làng xã quanh vùng Lam Sơn, khoác trang phục lính thú thời Lê sắc đỏ viền vàng, vai kề vai nâng bước cỗ kiệu long đình sơn son thếp vàng.

Khi hai cỗ kiệu rước bài vị nhà vua và vị công thần trung nghĩa an vị trước thềm sân Rồng Chính điện, nghi lễ tế cổ truyền bắt đầu trong làn khói trầm hương quyện tỏa. Đội tế nam quan gồm các bậc cao niên uy tín trong trang phục áo thụng xanh, mũ cánh chuồn thực hiện chuẩn xác các tuần tế theo lễ nhạc cung đình xưa gồm lễ nghinh thần, lễ dâng hương, lễ sơ hiến, lễ đọc chúc văn, lễ á hiến, lễ chung hiến và lễ ẩm phúc thụ lộc. Trên bàn thờ đại tự, người dân vùng Thọ Xuân thành kính dâng tiến những sản vật tiến vua trứ danh tại đất tổ như bưởi Luận Văn Thọ Xuân vỏ đỏ au cát tường và bánh gai Tứ Trụ dẻo thơm nghĩa tình.

Nghệ thuật trò Xuân Phả và diễn xướng sử thi

Ngay sau phần lễ tế trang nghiêm, không gian lễ hội Lam Kinh bừng sáng với chương trình nghệ thuật sân khấu hóa sử thi và các trò diễn dân gian độc bản của vùng đất Thọ Xuân. Các màn trình diễn sử thi trên mặt sân Rồng tái hiện sinh động những dấu mốc lịch sử hào hùng từ hội thề Lũng Nhai, hình tượng Lê Lai đổi áo bào cứu chúa tại núi Chí Linh đến lễ bình Ngô định quốc.

Nghệ nhân dân gian đeo mặt nạ gỗ trình diễn trò Xuân Phả tại lễ hội Lam Kinh
Nghệ nhân dân gian đeo mặt nạ gỗ trình diễn trò Xuân Phả tại lễ hội Lam Kinh

Tâm điểm văn hóa đặc sắc nhất trong phần hội chính là màn trình diễn trò diễn Xuân Phả — di sản văn hóa phi vật thể quốc gia có nguồn gốc từ làng Xuân Phả, xã Xuân Trường, huyện Thọ Xuân. Tổ khúc múa cổ mang tên "Ngũ quốc lân bang đồ cống tiến" gồm năm điệu múa Hoa Lang, Tú Huần (Lục Hồn Nhung), Ai Lao, Ngô Quốc và Chiêm Thành, mô phỏng hình ảnh sứ thần các quốc gia lân bang mang lễ vật sang chúc mừng hoàng đế Đại Việt khải hoàn và thiết lập mối bang giao hòa hiếu.

Giá trị di sản văn hóa trường tồn của lễ hội Lam Kinh

Trải qua gần sáu thế kỷ lưu truyền, lễ hội Lam Kinh không chỉ là một sự kiện văn hóa tín ngưỡng thường niên của người dân xứ Thanh mà đã vươn lên thành biểu tượng tinh thần của cả dân tộc Việt Nam.

Biểu tượng đạo lý uống nước nhớ nguồn và hòa bình

Giá trị cốt lõi làm nên sức lan tỏa sâu rộng của lễ hội Lam Kinh chính là triết lý nhân sinh "Uống nước nhớ nguồn" thấm đẫm trong từng nghi thức tế lễ và hành hương. Việc tôn vinh song hành cả vị hoàng đế khai quốc Lê Thái Tổ lẫn vị tướng quân xả thân cứu chúa Lê Lai trong hai ngày liên tiếp đã khắc họa chuẩn mực đạo đức cao đẹp của người Việt.

Lan tỏa bản sắc văn hiến xứ Thanh trong kỷ nguyên mới

Trong bức tranh tổng thể các di sản văn hóa của vùng đất xứ Thanh, lễ hội Lam Kinh giữ vai trò hạt nhân kết nối chuỗi điểm đến lịch sử và tâm linh đặc sắc từ di sản thế giới Thành Nhà Hồ, đền Bà Triệu Hậu Lộc cho tới các không gian văn hóa miền Tây Thanh Hóa. Trên hành trình số hóa và lan tỏa di sản văn hiến bản địa, chuyên trang Thanh Hóa NSSC tiếp tục cập nhật hệ thống tư liệu bách khoa toàn diện nhằm tôn vinh những giá trị lịch sử và lễ hội cổ truyền của quê hương Lam Sơn. Với chiều sâu văn hóa hơn sáu trăm năm, lễ hội Lam Kinh mãi là ngọn lửa thiêng thắp sáng lòng tự hào dân tộc của con người Việt Nam.

Chia sẻ:
TC

NSSC Thanh Hóa

thanhhoa.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Thanh Hóa.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Thanh Hóa.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất